Historia

Powstanie zakonu Braci mniejczych

Zakon Braci Mniejszych (łac. Ordo fratrum minorum - OFM) został założony przez Św. Franciszka z Asyżu (1181-1226), gdy papież Innocenty III w 1209 (1210) r. słownie zatwierdził jego tryb życia. Ostatecznie Reguła została zatwierdzona przez papieża Grzegorza IX w bulli "Solet annuere" 29 listopada 1223 r.

Bracia mniejsi na Litwie

Na Litwę pierwsi Bracia Mniejsi przybyli z Rygi, gdzie zamieszkali już w 1238 r. Sądzi się, że razem z dominikanami przygotowywali Mendoga do Chrztu. Nie wiadomo, jak długo to robili. Nie był to jednak jedyny sposób uczestnictwa w politycznych „rozgrywkach” o wpływy na Litwie. W każdym razie, samo przebywanie w Rydze miało powiązanie z arcybiskupem ryskim Albrechtem, który dążył do większej niezależności od Zakonu Liwońskiego (np. w Prusach franciszkanie musieli współpracować z krzyżakami). Dlatego pierwszym biskupem na terytorium obecnej Litwy został franciszkanin Henryk de Lucelburg – w 1247 r. mianował go papież Innocenty IV, a arcybiskup ryski konsekrował na biskupa Semigalii. Jego terytorium nominalnie sięgało ziem pomiędzy rzekami Dźwiną, Windawą, Niemnem i Wilią, na które pretendował Zakon Liwoński. Cztery lata później, w 1251 r., Semigalia została przyłączona do Rygi, a Henryk został biskupem Kuronii i był nim aż do zabójstwa Mendoga w 1263 r. W tym samym roku, 17 lipca, papież wyznaczył go i Henryka, biskupa Ozylii, dominikanina, na opiekunów neofity Mendoga. Obaj uczestniczyli w uroczystościach koronacji.

Biskup Henryk de Lucelburg zbudował w Kłajpedzie kościoły Św. Michała i Św. Jana, i jeszcze 11 kościołów w Kurlandii, jednak po Chrzcie Mendoga na nowego biskupa Litwy został mianowany i konsekrowany ksiądz Zakonu Niemieckiego Krystian, który przysiągł arcybiskupowi ryskiemu.

Franciszkanin biskup Henryk, wraz z franciszkanami z Rygi Henrykiem (gwardianem), Tomaszem, Adolfem i Andrzejem, uczestniczyli w podpisaniu darowizny ziem Mendoga Zakonowi Liwońskiemu w latach 1253 i 1260.

Wynikiem dalszej współpracy arcybiskupa ryskiego i Wielkiego Księcia Litewskiego była propozycja chrztu Litwy. Gdy arcybiskup w 1298 r. otrzymał pozytywną odpowiedź, jako misjonarzy ponownie wysłano franciszkanów i dominikanów. W 1312 r., za panowania Wielkiego Księcia Witenesa, franciszkanie ostatecznie osiedli w Wilnie. W owym czasie arcybiskupem Rygi był franciszkanin Fryderyk von Pernstein (1304-1340). Być może dlatego franciszkanie zostali pisarzami Wielkiego Księcia Litewskiego Giedymina i osiedli w Nowogródku.

Po tym, jak Litwa oficjalnie przyjęła chrzest (1387), pierwsi dwaj biskupi Wilna także byli franciszkanami: Andrzej Wosiło (1388 - 1398) i Jakub Plichta (1398 – 1407), ostatni – pochodzenia litewskiego. Mniej więcej za czasów drugiego z nich powstała pierwsza franciszkańska świątynia w Kownie - kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (Witolda Wielkiego).

Bracia mniejsi obserwanci (Bernardyni) na Litwie

Franciszkanie obserwanci przybyli na Litwę z Polski, dokąd w 1453 r., po upływie zaledwie trzech lat od kanonizacji głównego organizatora reformy Św. Bernardyna ze Sieny,  sprowadził ich Św. Jan Kapistran, zaproszony przez Wielkiego Księcia Litewskiego i Króla Polskiego Kazimierza Jagiellończyka (ojca św. Królewicza Kazimierza) i kardynała Zbigniewa Oleśnickiego. Gdy z kilkoma franciszkanami obserwantami przybył do Krakowa, dzięki swym kazaniom ściągnął do grona obserwantów wielu studentów uniwersytetu i innych młodzieńców, których przyjął do zakonu i założył w Krakowie pierwszy klasztor poz wezwaniem Św. Bernardyna ze Sieny, przez co zamieszkujących tam braci zaczęto nazywać bernardynami. Tak franciszkanie obserwanci w Polsce i na Litwie otrzymali nazwę bernardynów. Wiadomo, że franciszkanie obserwanci najpierw przybyli do Kowna, a dopiero później (w 1469 r.) – do Wilna, gdzie na początku się rozlokowali.

Kazimierz Jagiellończyk na początku 1468 r. poprosił papieża Pawła II, aby pozwolił założyć z Polsce, na Litwie i na Rusi po pięć obserwanckich klasztorów. W lipcu 1468 r. papież pozwolił założyć tylko po dwa klasztory, nadając im wszelkie pożądane przywileje. Po otrzymaniu zgody papieża, król wraz z wikariuszem prowincjonalnym (do 1517 r. prowincje obserwantów były zwane wikariatami, a ich prowincjałowie - wikariuszami) Marianem z Jeziorka rozpoczęli starania o budowę klasztorów, kształtowanie i zakładanie wspólnot zakonnych. W etnograficznej Litwie postanowiono najpierw założyć klasztory w Wilnie i w Kownie. Kapituła nowozałożonej polskiej prowincji obserwantów – bernardynów w 1468 r. w święto Trzech Króli, w Warszawie, wybrała grupę braci, których na Litwę miał zaprowadzić franciszkanin Andrzej Rey – pierwszy przełożony obserwantów na Litwie.

Bracia mniejsi obserwanci (Bernardyni) w Kownie

Budowę murowanego kościoła i klasztoru w Kownie rozpoczęto około 1492 roku, a ukończono około 1504 (prace organizował gwardian Alman). W XVII w. w kościele i klasztorze trzykrotnie zdarzały się pożary (w 1603, 1624 i 1668 r.).

Po rozbiorze Rzeczypospolitej Obojga Narodów w 1795 roku, Kowno trafiło pod władzę carskiej Rosji. Założona w 1729 roku Litewska prowincja Św. Kazimierza uległa kasacie za poparcie powstania przeciwko carowi w 1831 r., prowincjałowi o. Dominikowi Szukiewiczowi zakazano działalności, a zakonników poddano jurysdykcji biskupów. Ostatecznie jednak prowincję zlikwidowano w 1864 r., gdy po kasacie klasztorów pozostał tylko klasztor w Kretyndze.

Kościół klasztoru w Kownie w 1842 r. oddano kapelanowi kowieńskiego gimnazjum, zaś budynki klasztorne – magistratowi miasta. Zachowały się jednak dane, że w 1843 r. w klasztorze jeszcze mieszkało 9 księży i 3 braci, zaś w 1851 zostało ich tylko 8, nie znamy zatem dokładnej daty, kiedy ostatni zakonnik opuścił ten klasztor. Oczywistym jest tylko to, że w latach 1864-1865 przeniesiono tu seminarium duchowne diecezji żmudzkiej.

Kościół franciszkański Św. Jerzego w Kownie bez braci

Po tym jak Litwa wywalczyła niepodległość, w Kownie w 1926 roku założono archidiecezję, seminarium przeszło do jej dyspozcyji i należało do niej do 12 stycznia 1941 r., kiedy to wkroczyła Armia Czerwona. W okresie okupacji nazistowskiej seminarium mogło dalej swobodnie działać aż do drugiej okupacji sowieckiej, podczas której dawny klasztor (w 1945 r.) i kościół (w 1950 r.) bernardynów znacjonalizowano. Po drugiej stronie wielkiego ołtarza zachował się łaciński napis, głoszący, że „5 marca 1950 r. Pan opuścił tę świątynię”.

Odrodzenie klasztoru i kościoła

Po odzyskaniu niepodległości, w 1992 r. samorząd miasta Kowna przejął kościół, a w 1993 r. rozpoczęto przekazanie klasztoru odradzającym się po okresie sowieckim litewskim braciom mniejszym, którzy w klasztorze zamieszkali w 1995 r. Na odrestaurowanym piętrze klasztoru, w miejscu pierwszej gotyckiej zakrystii, urządzono półprywatną kaplicę klasztorną. Litewska prowincja Św. Kazimierza Zakonu Braci Mniejszych przejęła kościół dopiero po 2005 roku. W   2008 roku podczas uroczystości Św. Jerzego, drugiego patrona Litwy, poświęcono czasowy ołtarz i od tego czasu bracia przenieśli świętowanie niedzieli do kościoła.

Rezerwacja





Dom pielgrzyma „Domus Pacis”
  Papilio g. 9, LT-44275 Kaunas, LITWA
  Tel.:  +370 682 47794
  E-mail:  info@domuspacis.lt